Veel mensen nemen deel aan recreatief scubaduiken en freediven, maar mensen zijn niet gemaakt om onder water te zijn. Hoewel de technische ontwikkeling van scubaduikapparatuur het zeker gemakkelijker en veiliger heeft gemaakt om de prachtige onderwaterwereld te verkennen, vereist de medische factor speciale aandacht.
Het effect van druk op het lichaam, evenals vele andere omstandigheden die tijdens het duiken aanwezig zijn, maken duiken tot een activiteit die het menselijk lichaam beïnvloedt op manieren die we misschien niet verwachten. Bepaalde lichamelijke aandoeningen en hun relatie tot duiken kunnen ertoe leiden dat iemand tijdelijk of permanent ongeschikt is om te duiken.
Daarom is het nodig om duikers te screenen op aandoeningen die hun gezondheid kunnen beïnvloeden en mogelijk tot een ongeval kunnen leiden. Om duikers te screenen en hen geschikt te verklaren om te duiken, moeten artsen begrijpen wat het effect van druk op het lichaam is en ook rekening houden met andere factoren die tijdens een duik aanwezig zijn en die de lichamelijke toestand van de persoon die aan onderwateractiviteiten deelneemt kunnen beïnvloeden.
Een medische keuring voor duiken moet zich bijvoorbeeld richten op het identificeren van medische aandoeningen die het risico op ongevallen voor een duiker kunnen vergroten, zoals decompressieziekte, pulmonale overexpansie die kan leiden tot een arteriële gasembolie, of problemen die tot bewustzijnsverlies kunnen leiden, wat onder water gemakkelijk kan resulteren in verdrinking. Ook aspecten zoals thermische stress bij duikers en de fysiologische effecten van onderdompeling moeten volledig begrepen en beoordeeld worden door de arts.
Deze effecten op het lichaam en de relatie tussen bepaalde medische aandoeningen en onderwateractiviteiten maken echter geen deel uit van de standaard medische opleiding. Daardoor kan een arts zich in een moeilijke positie bevinden wanneer hij of zij moet bepalen of iemand veilig aan een vorm van onderwateractiviteit kan deelnemen.
Al in 1976 begreep een groep Nederlandse artsen dat er behoefte was aan meer kennis over onderwater- of duikgeneeskunde onder andere artsen, en daarom werd de Scott Haldane Foundation opgericht.
De noodzaak van verdere, gespecialiseerde opleiding werd ook begin jaren ’90 erkend door het European Committee for Hyperbaric Medicine (ECHM), dat consensusverklaringen, aanbevelingen en richtlijnen ontwikkelde op het gebied van hyperbare en duikgeneeskunde.
Vervolgens vertaalde het European College of Baromedicine (ECB) deze richtlijnen naar opleidingsstandaarden en werd het verantwoordelijk voor de accreditatie, examens en certificering van artsen in duik- en hyperbare geneeskunde, waardoor een geharmoniseerde erkenning van kwalificaties in Europese landen werd gewaarborgd.
